Ubytki klinowe - skąd się biorą i jak im zapobiegać?

Zauważasz tuż przy samej linii dziąseł charakterystyczne wcięcie na zębie. Nie wygląda to jak typowa ciemna dziura, jest raczej gładkie i lśniące, ale przy szczotkowaniu, jedzeniu czegoś słodkiego lub piciu zimnego napoju wywołuje przeszywający ból. Pierwsza myśl to oczywiście próchnica, jednak po wizycie w gabinecie stomatologicznym słyszysz zupełnie inną diagnozę.

Te zagadkowe uszkodzenia to bardzo powszechny problem stomatologiczny, często mający podłoże czysto mechaniczne. W tym artykule wyjaśniamy dokładnie, czym są te niepróchnicowe zmiany w szkliwie, dlaczego powstają nawet u osób dbających o wzorową higienę, jak przebiega ich leczenie w gabinecie dentystycznym oraz jaką rolę w zapobieganiu im odgrywa prawidłowa technika szczotkowania zębów.

Czym są ubytki klinowe i jak wyglądają?

Gdy pacjenci wpisują w wyszukiwarkę zapytanie, co to właściwie są ubytki klinowe lub ubytki przyszyjkowe, szukają wyjaśnienia dla zmian zlokalizowanych w bardzo konkretnym miejscu - w okolicy szyjki zęba, czyli tam, gdzie korona zęba (pokryta najgrubszą warstwą szkliwa) łączy się z korzeniem (pokrytym cementem). To obszar zwany potocznie połączeniem szkliwno-cementowym. Ze względu na lokalizację te zmiany często współwystępują z dolegliwością, jaką są odsłonięte szyjki zębowe.

Klasyczny ubytek klinowy zęba to wcięcie o gładkich, błyszczących i twardych brzegach, które w przekroju przypomina literę "V" (stąd potoczna nazwa "klin") lub literę "U". Podstawowa różnica między nim a próchnicą polega na tym, że dno ubytku klinowego nie jest miękkie i próchnicowo zmienione, a jego powstanie nie jest wynikiem działania bakterii, lecz przewlekłych uszkodzeń mechanicznych z zewnątrz. Co więcej, w internecie pod hasłem "ubytki klinowe zdjęcia" najczęściej można zobaczyć zmiany umiejscowione na zewnętrznych, policzkowych powierzchniach kłów oraz zębów przedtrzonowych, ponieważ to one są najbardziej narażone na przeciążenia. Czasami na jednym zębie może wystąpić więcej niż jeden tego typu ubytek przyszyjkowy.

Ubytek klinowy, abrazja i abfrakcja - rodzaje ubytków niepróchnicowych 

Aby zrozumieć mechanizm ich powstawania, należy przyjrzeć się szerszej grupie dolegliwości, jaką są ubytki niepróchnicowego pochodzenia. To uszkodzenia twardych tkanek zęba wywołane procesami pozabakteryjnymi. W nowoczesnej stomatologii wyróżnia się dwa główne mechanizmy powstawania ubytków o kształcie klina:

• Abrazja zębów: To mechaniczne, postępujące ścieranie się twardych tkanek zęba na skutek kontaktu z materiałem innym niż ząb przeciwstawny. Abrazja szkliwa bardzo często dotyczy powierzchni wargowych zębów (od strony policzków) i jest bezpośrednio związana z nawykami higienicznymi pacjenta. Powszechnie to długotrwała, błędna rutyna higieniczna i nadmierne szczotkowanie zębów sprawiają, że abrazja zęba postępuje rok po roku.

• Abfrakcja zębów: Ten mechanizm jest związany z siłami obciążającymi układ stomatognatyczny. Abfrakcja to proces utraty tkanek zęba na poziomie szyjki w wyniku długotrwałych mikrourazów spowodowanych ekstremalnym zaciskaniem lub zgrzytaniem. Nadmierne zginanie korony zęba wywołuje odpryskiwanie pojedynczych pryzmatów szkliwa w miejscu, gdzie jest ono najcieńsze, prowadząc ostatecznie do pogłębiającego się pęknięcia.

Dla pełnego obrazu warto wspomnieć, że uszkodzenia mechaniczne nie są jedynymi. Ubytek powierzchniowy bywa też wywołany przez kontakt z kwasami w pożywieniu i napojach, co opisuje się jako chorobę, którą jest erozja szkliwa. Dodatkowo może występować mechaniczne ścieranie powierzchni żujących dwóch zębów uderzających o siebie (tzw. atrycja).

Przyczyny powstawania ubytków klinowych

Najczęściej jednak ubytek klinowy nie jest efektem działania pojedynczego zjawiska. Powstaje on z nałożenia się na siebie kilku nakładających się z czasem błędów i przeciążeń. Do kluczowych winowajców uszkadzających twarde struktury należą:

1. Zła technika szczotkowania: To czynnik w dużej mierze odpowiedzialny za ubytki abrazyjne. Klasyczne „szorowanie” zębów ruchami poziomymi (na boki), połączone z wywieraniem zbyt dużego nacisku na szyjki szczoteczką posiadającą twarde lub zniszczone włókno, to idealny przepis na mechaniczny ubytek szkliwa.

2. Agresywne pasty do zębów: Pasty silnie wybielające lub przeznaczone do usuwania przebarwień charakteryzują się wysokim współczynnikiem ścieralności (RDA pow. 100). Przy braku nadzoru i nałożeniu punktu 1. pasty te dodatkowo rysują osłabione szyjki, potęgując defekty.

3. Przeciążenia okluzyjne (zgryzowe): Na problem mechaniczny niemal zawsze nakłada się problem przeciążeniowy. Długotrwałe nocne czy w stresie bezwiedne zaciskanie zębów (bruksizm), a także niezauważone wady zgryzu i nieuzupełnione luki (co sprawia, że kły przejmują całą siłę żucia), generują mikropęknięcia w okolicach dziąseł. Wtedy drobne pęknięcia stają się łatwym celem do dalszego wycierania włóknem szczoteczki.

4. Działanie kwasów: Kwaśne pH pochodzące z diety czy żołądka, nie jest głównym prowodyrem samego powstawania kształtu klinowego, lecz osłabia jego zbitą strukturę, czyniąc powstające wcześniej ubytki w szkliwie niezwykle podatnymi na zniszczenie mechaniczne przez szczotkowanie bezpośrednio po np. zjedzeniu cytrusów.

Objawy i skutki nieleczonych ubytków klinowych

W początkowej fazie zmiana ta przebiega bardzo łagodnie i bywa zauważalna dopiero przy wyczuciu paznokciem charakterystycznego "schodeczka". Często pacjenci szukają ratunku pod hasłami w stylu "dziura w zębie przy dziąśle" czy mniejszy "ubytek w zębie przy dziąśle". Brak interwencji pozwala na ciągły rozwój zmiany z płytkiej do niemal całkowicie zacierającej barierę tkanek, aż w pewnym momencie wyeksponowana zostaje porowata zębina.

To z kolei jest moment, w którym pojawia się bardzo charakterystyczny ból znany jako nadwrażliwość zębów. Pojawia się ostry, przeszywający, jednak krótkotrwały ból w momencie spożywania słodkich rzeczy, potraw o bardzo niskiej lub wysokiej temperaturze, picia wody, a także przy wdmuchiwaniu powietrza u dentysty. Zignorowanie faktu, że odsłonił się niewielki ubytek zęba przy dziąśle i pozwalanie mu na drążenie coraz głębszych warstw ostatecznie naraża miazgę zęba (ukrwiony środek) na nieodwracalne uszkodzenie, które wymaga skomplikowanego ratunku w gabinecie lub nawet osłabia wytrzymałość samego zęba do momentu ewentualnego odłamania się całej jego korony.

Jak leczy się ubytki klinowe?

Kluczem w postawieniu diagnozy jest dokładne upewnienie się przez dentystę w gabinecie (za pomocą specjalnych narzędzi i rtg), czy w klinie nie toczy się mimo wszystko podstępny rozwój próchnicy. Gdy pacjenci pytają stomatologa o leczenie ubytków klinowych (nazywanych również przyszyjkowymi), dowiadują się zazwyczaj jednej kluczowej rzeczy: same domowe pasty i żele z remineralizacją to za mało, ponieważ tkanka zęba została utracona nieodwracalnie.

• Płytkie zmiany bez objawów: Gdy wcięcie dopiero co powstało i nie generuje bólu, dentysta często zaleca preparaty z wysokim stężeniem fluoru lub argininy do wtarcia, które zamkną kanaliki i będą służyły jako odczulanie oraz nakazuje natychmiastową zmianę metody utrzymywania czystości, pozostawiając ząb do systematycznych obserwacji.

• Zmiany średnie i pogłębiające się: Konieczne staje się profesjonalne wypełnienie przyszyjkowe. Często leczenie to dla bezpieczeństwa przeprowadzane jest w znieczuleniu miejscowym, by zapewnić pacjentowi 100% komfort i bezbolesny powrót zęba do normalności. Standardowe leczenie abrazji zębów i ubytków klinowych polega najczęściej na odbudowie utraconych tkanek za pomocą estetycznego materiału światłoutwardzalnego, czyli kompozytu.

• Leczenie wielotorowe przyczyn: Samo założenie "plomby" w klina nie zakończy problemu. Trzeba zadbać o znalezienie winowajcy. Jeżeli bruksizm był jednym z nich - wykonuje się profesjonalną szynę relaksacyjną; ubytki wielopunktowe od złego mycia wymagają zmian nawyków z instruktarzem.

W internecie zapytanie w stylu "ubytki klinowe cena" doprowadza zazwyczaj do cenników w gabinetach w sekcji "wypełnienie klasy V", i koszty takiego pojedynczego wyleczonego zęba kompozytem wynoszą między 180 zł a 350 zł. Wpływa na to renoma miejsca, rozmiar użytego preparatu czy trudności w odizolowaniu wilgoci koferdamem ze względu na specyficzną i trudną lokalizację dla stomatologa koło bardzo wrażliwego dziąsła.

Jak szczotkować zęby, żeby nie pogłębiać ubytków klinowych?

To właśnie pacjent, od momentu usłyszenia o pojawieniu się tych zmian, zyskuje przewagę, by własną samodyscypliną zahamować destrukcję tkanek. Własne szczotkowanie przestaje być agresywnym obowiązkiem, a staje się umiejętnym delikatnym myciem oszczędzającym osłabione powierzchnie zębów.

Poniżej przygotowaliśmy najważniejsze filary rutyny sprzyjającej zdrowiu Twoich szyjek, pozwalającej zatrzymać postęp ścierania kompozytu z dentysty.

• Wybór twardości ma znaczenie: Zastanawiając się co będzie dla szyjek lepsze, miękka, średnia czy twarda końcówka, do pacjentów borykających się z uszkodzeniami kategorycznie zakazuje się włókna twardego, polecając od tej pory dożywotnio zakup włókna oznaczanego jako miękkie lub dedykowane.

• Koniec z poziomym szorowaniem szczoteczkami manualnymi: Musisz unikać w trakcie pielęgnacji przyzwyczajenia do dynamicznych pociągnięć "prawo lewo prawo lewo". Prawidłowo używa się taktyki wymiatającej - kierując rączkę pod kątem i kierując ruch pociągnięciem od poziomu rzeki w stronę morza (czyli u góry z góry na dół; od granicy dziąsła ku czubkowi korony), tak by niczego nie "wpychać" z siłą.

• Unikaj ścierania w doborze: Pasty wybielające o RDA przewyższającym wskaźnik 80-100 trzeba wyeliminować na korzyść delikatnych propozycji przeciw nadwrażliwości np. na potas i fluor. Co więcej nie należy szczotkować zaraz po spożyciu agresywnych soków, kwasów. (Należy zaczekać minimum 30 - 45 minut zanim warstwa odzyska mineralizację odczynów).

• Sięgnij po wsparcie w kontroli presji: Technologia to wielki sprzymierzeniec dla trudnych przyzwyczajeń. Decyzja by szczoteczki soniczne zamieniły trudną technikę w równe, ustandaryzowane 2-minutowe mycie, z dodatkiem posiadania wyczulonego „inteligentnego” asystenta chroniącego Twoje defekty przed Twoim naciskiem - to doskonały wybór.

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Czy ubytek klinowy trzeba leczyć? Tak, mniejsze zdiagnozowane ubytki kontroluje się i pokrywa nałożeniem lakierów na osłabienie wrażliwości, a średnie i głębsze muszą obligatoryjnie trafić do wyleczenia za pomocą zręcznego naniesienia wypełnień kompozytowych by nie postępowały głębiej do zębiny.

Czy ubytek klinowy boli? Sam w sobie ubytek w fazie początkowej zazwyczaj nie daje o sobie znać bólem stałym, a raczej reakcją odsłoniętego punktu na ciepło, mocne mrozy czy kwaśno/słodkie bodźce (tzw. wrażliwość).

Czym różni się ubytek klinowy od próchnicy? Ubytki wywołane powolnymi procesami powstawania klinów od np. urazowego szorowania czy też zgrzytania powstają przy dziąsłach od bodźca czysto zewnętrznego / ścierania. Są twarde, jasne i błyszczące. Klasyczna dziura z próchnicą wywodzi się z postępów niszczących metabolitów po bytności warstw flory bakteryjnych i jej dna zwykle pozostają matowe, przebarwione, a zębina w dotyku robi się miękka.

Czy szczoteczka soniczna może powodować ubytki klinowe? Nie. Udowodniono w szeregu popartych medycznie dokumentacji, że to właśnie soniczne wprawienie włosia drgającego za użytkownika do czyszczenia to najłagodniejsza i chroniąca przed uszkodzeniami metoda dotykania warstw nabłonka. Same drgania soniczne od sprawdzonych narzędzi nie wydrapują dołów mechanicznych z twardego szkliwa, tylko myją bez dotyku lub z ultra mniejszą asystą wywierania dłoniowego nacisku. Problem tkwi, gdy użytkownik dociska w miejscu obroty soniczne wywierając ręką wielokrotnie zbyt duże naprężenie ponad to naturalne generowane przez sprzęt, dlatego dobór sprzętu z powiadomieniem by w razie presji automatycznie zmniejszyć wibracje i oszczędzać powierzchnie to sprawa najcenniejsza.

Czy wypełnienie ubytku klinowego może wypaść? Tak, kompozyty przyszyjkowe mogą czasami ulegać naprężeniom i obłamać się jeśli pacjent po udaniu się na zabieg w dalszym ciągu generuje silne przyczyny m.in: zgrzytanie lub dociskanie szorowania włóknem w zębach i twarde nawyki po spożywaniu żelek nie zostaną skorygowane - o takie "łatki" dentystyczne trzeba troszczyć się ze zdwojoną dbałością o detale.

Zakończenie

Wyraźne ubytki w kształcie rowków na dole własnych koronek (bądź klinów) mogą wywoływać w nas stres za sprawą swojego zagadkowego i wczesnego powstania mimo starannego stania z włosiem nad zlewem. Podstępny błąd dbania z naciskiem do kwadratu bądź generowanie z obciążeń sił sprawia, że bez fachowej oka stomatologa i mniejszych wypełnień te drobne, niepróchnicowe twarde i wyświechtane „rynienki” nie mają powrotu. Diagnoza postawiona dość wcześnie i odpowiednio zmiana sztywnego podejścia z twardej głowicy chroni od kłopotu i wydatku gabinetu, hamując to przed czym uciec pozwala technologia na wyciągnięcie dłoni. Przestań niszczyć szkliwo od ścieralności poziomo, postaw na rewolucję w komforcie z Oclean dającym uśmiechowi bezstresową kontrolę wagi asystenta mycia i czujnika nacisku chroniących z każdym inteligentnym pociągnięciem.